· 2 września 2021

Komentarze Jury – I etap

Wojciech Zemek

Obowiązki jurora pełniłem z prawdziwą przyjemnością, prace ujęły mnie swoim merytorycznym i językowym poziomem. Uczestnicy konkursu odważnie wykroczyli poza kanon szkolnych lektur Lema, do których należą przed wszystkim „Bajki robotów” i „Dzienniki gwiazdowe”, formułując oryginalne, ale na ogół uzasadnione wnioski. Widać wyraźnie, że twórczość Lema buduje międzypokoleniowe mosty, budząc szczere emocje wśród młodych ludzi, którzy potrafią trafnie odczytać przesłanie autora, pomimo upływu ponad pół wieku od narodzin jego książek.

Na szczególne uznanie zasługują syntetyczne ujęcia, wytyczające wspólną płaszczyznę dla odrębnych, czasem pozornie odległych od siebie utworów. Większość esejów została przygotowana efektowną polszczyzną, obfitującą w przykłady i odwołania, solidnie zakotwiczone w lekturze. Za szeregiem interesujących hipotez oraz trafnych interpretacji kryło się rzetelne rozeznanie w aktualnym dorobku lemologii. Nie udało się uniknąć wniosków momentami zbyt kategorycznych oraz pułapek, dotyczących na przykład kwestii wiary u Lema, jednak były to raczej marginalne mankamenty. Wszystkie wyróżnione osoby mają zadatki na producentów wartościowych treści literackich, stąd z ufnością oczekuję na rezultaty kolejnych etapów konkursu, który bardzo dobrze wpisał się w obchody Roku Lema.

Faustyna Toeplitz – Cieślak

Opisać światy Lema jest tak samo trudno, jak odpowiedzieć na pytanie: kim właściwie był?

I choć nie ma go z nami od 2006 roku, wciąż wychodzą na jaw małe i duże tajemnice autora „Bajek robotów”. Przybywa wiadomości o jego rosyjskich i radzieckich czasach , dowiadujemy się coraz więcej o jego związkach z opozycją lat osiemdziesiątych , zaskakuje nas rodzinny wątek Stanisława Lema , który prowadzi do tragicznych wydarzeń pogromu w Kielcach z roku 1946. ..Jeżeli sam autor jawi się nam jako CZŁOWIEK-ZAGADKA , jak opisać jego światy? Z tym karkołomnym zadaniem uczestnicy konkursu dali sobie radę znakomicie. Co prawda , niektórzy uciekali się do opisów twórczości Lema na zasadzie ”Co pisarz miał na myśli”, ale nawet te prace zostały napisane rzetelnie. Wysoko oceniłam jedną z prac , która esejem nie jest i choć nie pochwalam łamania zasad konkursowych, to jednak bardzo mnie ciekawi , czym autorka jeszcze nas zaskoczy.

Stanisław Lem na swój grób wybrał następujące motto:” Zrobiłem co umiałem. Niechaj więcej zrobią zdolniejsi”. Zatem – do dzieła , drodzy konkursowicze!

Małgorzata Sobieszczańska

Muszę przyznać, że w tym roku lektura nadesłanych tekstów sprawiła mi wyjątkową przyjemność. Każdy esej był inny, każdy interesujący i bardzo osobisty, dzięki czemu mogłam poznać grupę naprawdę ciekawych osób. Zaskoczyło mnie, jak każdy z autorów inaczej podszedł do tematu. Pojawiły się eseje, które odnosiły się do biografii Stanisława Lema: czy do jego żydowskiego pochodzenia i przeżyć z Holocaustu, czy też do wpływu, jaki miały jego utwory na kulturę światową. Ale pojawiły się również prace odnoszące się do wybranych tematów: władzy, pychy, ekspansji człowieka, dobra, zła, duchowości albo jej braku… Ogromnie jestem ciekawa utworów, które autorzy esejów napiszą w kolejnych etapach!

Małgorzata Jędruch-Włodarczyk

Pierwszym wyzwaniem dla młodzieży startującej w konkursie literackim o Nagrodę Giętkiego Pióra, od jego początku w 2016 roku, jest esej. Forma krótka, pozwalająca popuścić wodze wyobraźni, jednocześnie nakazująca sięganie po literaturę, cytaty, umiejętne ich wykorzystanie i poprowadzenie logicznego wywodu dowodzącego słuszności własnych przemyśleń, refleksji. Oceniającym prace konkursowe umożliwia nie tylko ocenę umiejętności pisania czy znajomość tytułów utworów Mistrza, ale przede wszystkim poziom dojrzałości intelektualnej młodego autora i jego potencjału twórczego, ujawniających się poprzez bogactwo języka, konstrukcję formy, swobodne poruszanie się po tekstach literackich i odwadze wyrażania własnych opinii.

W niektórych pracach uczestników I etapu aż skrzyło się od imion bohaterów, wątków, zdań wziętych z ogromnej palety książek Lema i trudno było oprzeć się wrażeniu, że wynika to z najgłębszej fascynacji twórczością Patrona Roku, znajomości dzieł od dyktand dla Michasia, Bajek robotów, przez Eden, Astronautów, Powrót z gwiazd aż po Szpital przemienienia. Niemal Wszystkie prace pochylają się z troską nad kondycją człowieka (jego ograniczeniami, słabościami, moralnością, etyką) i nad naszą planetą – Ziemią, by w jednej z nich zabrzmiała pointa: „Szanuj Ziemię, byś miał gdzie żyć!!!”.

Z niecierpliwością czekam na fantastyczne bajki … nie z tej i z tej Ziemi, w II etapie konkursu 2021.

Izabela Żukowska

I etap konkursu Giętkie Pióro wymaga od uczestników umiejętności przekazania ogólnej wiedzy dotyczącej bohatera danej edycji w połączeniu z własną refleksją płynącą z jego prac i zawartych w nich idei. Dzieła Stanisława Lema, tworzone w drugiej połowie XX wieku, w momencie nieprawdopodobnego przyspieszenia technologicznego, mogą dziś zadziwiać wizjonerskim podejściem do rozwoju nauki i podboju kosmosu, jednak ich główną siłą jest humanistyczne podejście do coraz bardziej zautomatyzowanego świata. Dlatego najciekawsze prace nadesłane na konkurs dotyczyły właśnie tego aspektu twórczości Lema. Dodatkowym plusem było odniesienie pytań stawianych przez Lema do problemów, które stały się pierwszoplanowe w trzeciej dekadzie XXI wieku. Problemem okazała się forma, często balansująca na granicy eseju i rozprawki bądź opowiadania. Niezbyt stosowne wydało się kilkakrotnie pojawiające się nieco familiarne podejście do prac Lema i postaci samego pisarza. Sięgając po jego prozę pamiętać trzeba o szybko dokonujących się przemianach technologicznych w czasach nam współczesnych, co może sprawiać, że w warstwie technicznej prace Lema mogą wydawać się staroświeckie (by przytoczyć komputery, które zajmują całe pomieszczenia). Dziś ważniejsze od tego aspektu jest filozoficzna warstwa utworów pisarza, która w dobie rozwoju technologicznego staje się coraz bardziej aktualna i inspiruje do definiowania czekających nas w przyszłości problemów etycznych.